Drie tentoonstellingen in Berlijn

Vorige week was ik met de NAU op studiereis naar Berlijn. Alweer mijn derde reis met de NAU 😉 Ik heb het heel gezellig gehad met mijn kamer-, jaar- en schoolgenoten. Er was weer veel inspirerende kunst te bekijken. Onderstaande drie tentoonstellingen hebben me het meeste gedaan.

Utopia – Cooper & Gorfer

Bijna had ik deze tentoonstelling gemist. Terwijl ik rustig een lange film zit te kijken, word me gevraagd of ik ‘die toffe tentoonstelling boven,’ al heb gezien. En ik dacht dat ik op de laatste verdieping was…

In die bovenste verdieping hangt een beetje een sprookjesachtige sfeer. Het is vrij donker en daartussen lichten allemaal vrouwenportretten op. Vrouwen die uit stukken bestaan en soms opgaan in elkaar of in een achtergrond. Het is moeilijk om vast te pinnen waar ik naar kijk. Het lijken collages, foto’s, schilderijen én reliëfs in één. En er zitten overal genaaide stukken in. Die combinatie van technieken vind ik super interessant.

In de begeleidende tekst staat dat het artistieke duo Cooper & Gorfer je uitnodigt om een ‘emotioneel landschap te betreden, waar chaos en helderheid, tederheid en woedde, mythe en herinnering naast elkaar bestaan’. De titel Hysteria verwijst hoe er lang naar vrouwen gekeken werd. Als ze zich te veel uitspreekt is ze hysterisch.  Hier is hysteria geen aandoening meer, maar een ‘innerspace where contradiction is not only allowed but essential.’ De kleuren en vormen doen me denken aan het begin van de twintigste eeuw. Niet alleen de tijd van Matisse, Gauguin en Picasso maar ook van Freud.

Wat ook leuk is, is dat ze inspiratie vinden in het surrealistische spel van de Cadavre Exquis. Daar heb ik zelf ook mijn workshop collage op gebaseerd voor Special Art. Het idee is dat je allemaal een stukje van de tekening maakt. Het hoofd, de armen en borst, de onderbuik en de benen worden door verschillende mensen getekend, die niet kunnen zien wat de vorige tekenaar gedaan heeft. In het werk van Cooper & Gorfer lijken de verschillende ledematen ook niet allemaal van dezelfde persoon te zijn.

Ik ben niet de enige die dit een prachtige tentoonstelling vind. Er ontstaat een ware run op de museumwinkel: iedereen wil de catalogus kopen… die er niet blijkt te zijn. Snif.

Fotografiska Berlin, Oranienburger Str. 54, open ma-zo10-23 uur, nog t/m 12 oktober 2025, berlin.fotografiska.com

Lygia Clark – Retrospective

Ik had nog nooit van de Braziliaanse kunstenaar Lygia Clark (1920-1988) gehoord voor deze tentoonstelling, wat meer aan mij ligt dan aan Clark. Een aantal NAU-genoten staan buiten te popelen om haar werk in het echt te kunnen bekijken. Clark begint heel erg volgens het boekje: trekt in de jaren vijftig naar Parijs en gaat bij Léger studeren. Ze maakt heel abstract en constructivistisch werk.

Maar ze begint steeds meer in de huid van de bezoeker te kruipen en gaat veel interactiever werk maken. Ze zoekt steeds meer participatie. De ervaring die de kijker (die dan meer dan een kijker is geworden) ondergaat wordt het daadwerkelijke kunstwerk. Op de tentoonstelling liggen allerlei replica’s waarmee je zelf het werk kan ondergaan. Het zijn dingen met verschillende structuren of die verschillende geluiden maken, maar ook die verschillende perspectieven toonden.

Ik weet niet zo goed wat ik hiermee moet. Wat ik zie vind ik niet mooi (waar ik haar vroege schilderijen dus wel mooi vond). Maar het laat me wel nadenken over de functie van kunst en wat kunst nu eigenlijk is. Clark wiste zichzelf min of meer weg uit haar werk. Heel ongebruikelijk voor een kunstenaar. Ik vind dat verfrissend en ik wil er meer van weten. Ik trakteer mezelf dus op de catalogus.

Voor Clark was de uiterste consequentie van haar ideeën dat ze kunst therapeut werd. Ze ontwikkelde een lichaamsgerichte therapie met haar kunstobjecten. Op de tentoonstelling kan je je aan je medebezoekers overleveren om zo’n soort sessie te ondergaan. Ik voel daar direct een hele duidelijke NEE op. Ook dat vind ik dan wel weer heel interessant om te onderzoeken. Al bij al een bijzondere tentoonstelling die me aan het denken zet.

Neue Nationalgalerie, Potsdamer Straße 50, open di-zo 10-18, do tot 20 uur, nog t/m 12 oktober 2025, de tentoonstelling reist daarna door naar Kunsthaus Zürich waar hij tot in de lente van 2026 te zien zal zijn     

OnView: Dance

Zit me nu af te vragen of mijn derde tentoonstelling eigenlijk wel een tentoonstelling is. Het is een serie films, die je in een soort bioscoop achter elkaar te zien krijgt. Alle films waren gemaakt door kunstenaars en gingen over dans. Als je in een tentoonstelling video’s ziet, is de pull om weer door te lopen bij mij vaak groot. Ik kijk zelden een film van meer dan 5 minuten af . Hier kan ik me er wel aan overgeven.

Er zitten hele grappige, mooie en aangrijpende films tussen. Mooi qua dans en muziek vind ik Les Indes Galantes, van Clément Cogitore. Deze opname uit 2017 toont een groep hiphopdansers die op een klassiek stuk hun hart uit dansen. Tracey Emins Why I Never Became a Dancer is persoonlijk en aangrijpend. Ze vertelt over haar jeugd in Margate en over haar vroege ervaringen met seks en mannen. Mooie beelden gecombineerd met een sterke boodschap. Deze twee films staan op youtube. Als je op de link klikt, kun je ze bekijken.

Niet alles is zo zwaar als het verhaal van Tracy Emin. We zien ook mensen tegen de wind vechten en een hoelahoepsessie op verschillende daken in een grote stad. De film waarvan de muziek bij iedereen in het hoofd blijft zitten is Emre & Dario van Ayşe Erkmen. Ze filmde haar zoon terwijl hij uitbundig danst op het liedje Instanbul c’est Constantinople. Het deuntje begint steeds weer opnieuw. Hoe lang gaat hij dat volhouden? Heel lang dus! Langzaam zie je zijn energie afnemen (en zijn irritatie stijgen).

Palais Populaire, Unter den Linden 5, open wo-ma 11-19 uur, nog t/m 15 september 2025, palaispopulaire.db.com

bijschrift: boven dit blog staat een foto die ik in het museum heb genomen van een werk van Cooper & Gorfer. Het is een detail, maar ik heb niet genoteerd hoe het hele werk heet