De ‘Wat verdien je nu eigenlijk?’ vraag

Afgelopen weekend was ik op een feestje en daar was hij weer: die vraag waar ik een hekel aan heb, maar die ik vrij vaak gesteld krijg. Zodra je vertelt dat je kunstenaar bent, vragen ze: ‘Kun je daar van leven?’ of – nog directer gesteld – ‘wat verdien je daar nu mee dan?’ Het is niet je motivering of je passie in het maken van kunst waar mensen naar vragen, maar naar wat het je oplevert.

Misschien komt die vraag voort uit het wijdverspreide stereotype beeld van de kunstenaar van het type  ‘Vincent van Gogh’. Eenzaam ploeterend op zijn zolderkamertje. Onbegrepen, niet verkopend maar wel geniaal. Zijn schilderijen hebben hem nooit veel opgeleverd en zijn nu miljoenen waard. Dat kunstenaars (tijdens hun leven) niet veel verdienen is sindsdien een bekend beeld. Desondanks blijft het een vreemde vraag. Ik vraag aan een docent Engels toch ook niet of hij daarmee een tweede auto kan betalen? Waarom moeten mensen met een creatief beroep dan wel altijd inzage geven in hun financiën?

Slechts 11 (ik dacht 5, dus mij valt dit mee) procent van alle beeldend kunstenaars kan leven van zijn of haar werk als kunstenaar. Vrouwelijke beeldend kunstenaars hebben het moeilijker dan mannen. Er zijn ook best wel veel kunstenaars. Tussen 2021 en 2023 waren 194.000 Nederlanders werkzaam als kunstenaar − zo’n 2 procent van de bevolking zo blijkt uit cijfers van het CBS. Maar schrijvers, architecten en bijvoorbeeld musici vallen daar ook onder. Het leeuwendeel van de kunstenaars (65 procent) was werkzaam als zzp’er en kreeg dus geen vast salaris. Kunstenaars verdienen minder dan schoonmakers… als ze al wat verdienen.

Deze getallen zijn natuurlijk geen leuk onderwerp voor feestjes: ‘Ja, ik ben een bijna afgestudeerd kunstenaar en daar verdien ik straks zo goed als niets mee.’ Maar geld verdienen is natuurlijk ook nooit voor mij (en zeer waarschijnlijk voor die 194.000 andere kunstenaars ook niet) de reden geweest om kunstenaar te willen worden.

Ik maak mijn kunst  voor mezelf. De ideeën die er in mijn hoofd ontstaan om te zetten in iets tastbaars, het maakproces en alle omleidingen die daarbij lijken te horen: dat vind ik het leukste wat er is. Het is voor mij een manier om mezelf te uiten, om mezelf beter te begrijpen en om mezelf te verrassen. Ik heb het idee dat ik een beter en vollediger mens ben sinds ik dit doe.

Neemt niet weg dat het best leuk zou zijn als ik op den duur ook iets zou kunnen verdienen met mijn werk. In de toekomst wil ik mijn werk via deze website aanbieden en hoop ik te exposeren. Maar bij het idee dat ik straks met mijn kunstwerken mijn bijdrage aan het huishoudpotje zou moeten kunnen verdienen, dat legt dan gelijk druk op mijn creativiteit. Ik krijg het daar bij voorbaat al benauwd van.

Zodra ik me (te veel) bezig houd met of mijn werk wel verkoopbaar is en wat anderen er achteraf van zullen vinden, dan krijg ik error. Ik weet ondertussen dat ik tijdens het maakproces zo min mogelijk moet denken aan het eindresultaat. Want dat komt nooit (NOOIT) datzelfde eindresultaat ten goede. En dat doe ik dus automatisch als ik ga nadenken of iemand mijn werk wel zou willen hebben. Ik moet gewoon vanuit mezelf iets maken. Of iemand het later zou willen kopen, daar kan ik me niet mee bezig houden (want dan maak ik niets dat iemand zou willen kopen).

Zie je nu hoeveel snaren je raakt met zo’n vraag? Dus, lieve lezer, mocht je weer eens een kunstenaar in het wild tegenkomen, vraag dan eens naar diens drijfveren in plaats van naar zijn portemonnee. Waarom doet hij wat hij doet? Wat is er zo leuk aan het maken van kunst? Dan krijg je een veel interessanter gesprek.