Met de bus naar Brussel om Baldessari te bezoeken

Afgelopen zaterdag met de NAU op excursie naar Brussel. Hoofddoel was een tentoonstelling met werk van John Baldessari (focus op de jaren 80 tot 2000). Een grote naam als je het hebt over conceptuele kunst, dus ik was wel nieuwsgierig. Niet direct mijn ‘cup of tea’ maar daarom juist ook interessant en goed om me voor open te stellen.

John Baldessari (1931-2020) begon als schilder maar breidde zijn werkterrein al snel uit naar grafiek, fotografie, film, installatie en sculptuur. Ik lees dat hij duizenden werken gemaakt heeft. Dat is echt veel! Centraal staat het ‘verhalende aspect van beelden en de associatieve kracht van taal’. De tentoonstelling in Brussel heet dan ook: Parabels, fabels, en andere sterke verhalen. David Platzker (een van de drie curatoren): “John was bovenal een verhalenverteller. Zowel in zijn kunst als in zijn omgang met anderen gebruikte hij verhalen om ervaringen, kennis en informatie over te brengen aan studenten en vrienden.”

We krijgen een rondleiding van bijna anderhalf uur. Het is voor het eerst dat ik via een koptelefoon en een ontvanger naar de rondleider luister. Dat heeft voor en nadelen. Je kunt het verhaal goed horen, ook als je wat verder weg staat. Ik ga een beetje dwalen. Of een gegeven moment zag ik die dame eigenlijk niet meer. Dat vind ik gelijk het nadeel: je hebt minder interactie. Je beleeft de tentoonstelling een beetje in je eigen bubbel.

Nu wilde ik weer weer een stukje algemeen over Baldessari en zijn werk schrijven. Ter inspiratie klikte ik op de site van Bozar een filmpje aan: ‘A brief history of John Baldessari’. Dat is zo’n grappig en tot the point filmpje, dat ik niet ga proberen om het in mijn eigen woorden te doen. Je kan beter het filmpje kijken.

Klaar?  

Ik ken Baldessari dus ook het beste vanwege die werken met stippen (of dots). Ergens in coronatijd volgde ik een online workshop die ging over de kunst van het weghalen: dat je door wegknippen, overtekenen, krassen of beplakken een heel andere betekenis aan foto’s kan geven. Baldessari was één van de inspiratiebronnen. Hij ‘verstopt’ immers hoofden van mensen achter een ronde vorm, waardoor ze geanonimiseerd worden. Ik vond het leuk om dit werk IRL in Brussel te zien. Het is een heel simpel, maar toch ook wel doeltreffend gegeven.

Het werk van Baldessari is geen werk dat me emotioneel raakt. Ik denk meer: ‘Oh cool bedacht!’ of ‘Slim!’ of (soms) ‘dat is me te makkelijk’. Maar juist ook in die eenvoud ligt vaak ook de kracht. Heel vaak de zin ‘I will not make boring art’ als strafregels opschrijven is briljant in zijn eenvoud. Want wat is er nu saaier dan strafregels schrijven? En toch blijf je kijken.  

Ook de film Six Colourful Inside Jobs vond ik erg mooi. Terwijl je dus niets meer ziet dan een schilder (niet Baldessari, maar een ‘echte’ huisschilder) die zes keer een kamer in een andere kleur verft. Waarom het me boeide? Dat is een goede vraag. Het komt door het perspectief, denk ik. Het is van bovenaf gefilmd. De kamer lijkt plat en toch weer niet. Het is vervreemdend. Het is zo’n gewone handeling en tegelijkertijd absurd. Wie verft nu zijn kamer eerst blauw en daarna rood? Ik krijg er lichte claustrofobie van én tegelijkertijd word ik er rustig van. Dat is toch knap?

Wat ik verder meeneem is de manier waarop hij taal en beeld (fotografie, schilderkunst, film) met elkaar combineert. De woorden geven een nieuwe betekenis aan het beeld en het beeld beïnvloed op haar beurt de betekenis van de taal. Zo ontstaat er iets nieuws. Hij doet dat niet alleen met taal en beeld, maar ook met beelden onderling. Heel associatief. Zo ontstaat er een nieuwe visuele taal (zoals ze dat op de site van BOZAR noemen) en dat vind ik wel heel cool om te zien.

Ik ben nog steeds geen fan, maar vond deze tentoonstelling zeker interessant.

John Baldessari: parabels, fabels, en andere sterke verhalen is nog te zien t/m 1 februari 2026, BOZAR, Ravensteinstraat 23, Brussel, Open di-zo 10-18 uur, www.bozar.be

Bijschrift:
John Baldessari, 2008 © Courtesy the Baldessari Estate and Family Foundation