De speelse wereld van Nairy Baghramian

Nu ik voor de NAU aan een scriptie werk, ontdek ik allerlei beeldhouwers – hoewel die tegenwoordig meestal hun beeld niet ‘houwen’, maar assembleren – waar ik nog nooit van gehoord had, maar die me nu wel inspireren. Nairy Baghramian is er zo eentje. Dus toen ik erachter kwam dat ze in Brussel exposeert, haalde ik een vriendin over om met mij een dagje Brussel te gaan doen.

Nairy Baghramian (1971) woont en werkt sinds 1984 in Berlijn. Van oorsprong komt ze uit Iran (volgens wiki met Armeense roots). Ze gebruikt een heleboel verschillende materialen en vormen (wat ik alweer inspirerend vind) en reageert in haar werk vaak op de plek waar het werk tentoongesteld is. Dat werk noemt ze niet site specific maar site responsive, een term die goed bij mijn scriptie past (waar ik binnenkort ook eens een blog aan zal wijden).

Ook voor de tentoonstelling die wij in Brussel zien, is er één etage ingeruimd voor werk dat Baghramian speciaal voor deze plek zo gecomponeerd heeft. Als ik daar binnen stap, blijkt de ruimte zo leeg, dat ik licht teleurgesteld ben. Is dit alles? Hier zijn we zo doorheen… Heb ik mijn vriendin hier nu helemaal voor mee naar Brussel genomen?

Aan de achterkant van scheef hangende tentoonstellingswanden vinden we glassculpturen, die doen denken aan neonreclames, alleen geven ze geen licht. Zonder dat felle licht, zijn de glasbuizen fragiel, onopvallend en een beetje troosteloos. Dat wordt nog versterkt doordat ze zo ‘onhandig’ aan de muur zitten. Je kunt weinig afstand nemen en soms hangen ze zelfs in een hoekje waar je nauwelijks bij kunt. Je krijgt het idee dat we ze niet horen te zien. Hoe de kunstenaar daardoor speelt met verwachtingen, met de betekenis van lichtreclame en van een museumzaal is interessant… maar het blijft toch een beetje weinig.

Op de tweede verdieping vind ik meer wat ik had verwacht. Er staan speciaal ontworpen eilandjes (sokkel slash tafelconstructies), waarbij verschillende werken – tekeningen, sculpturen en foto’s – met elkaar worden gecombineerd. Volgens de zaaltekst leggen deze opstellingen ‘nadruk op de performatieve procesmatige staat van een groep werken, iets wat in publieke presentaties niet vaak te zien is.’ Zo’n echte curatoren zin, waar je even bij blijft haken.

Performatief betekent zoiets als ‘iets bewerkstelligen’. Het geeft aan dat er een handeling gaande is. Een performatief werkwoord is er eentje waarbij je een handeling uitvoert. Bijvoorbeeld schrijven (of typen?), verklaren (hierbij verklaar ik u man en vrouw) of veroordelen (tot gevangenisstraf). In het geval van de opstellingen van Baghramian betekent het dan (gok ik) dat de manier van opstellen onderdeel van het werk is, waardoor het werk pas ontstaat daar in die museumzaal. Als ik terug denk, heb ik de meeste eilandjes niet ervaren als één kunstwerk. Wel als een bij elkaar uitgekozen cluster, waarbij de combinatie elkaar soms versterkte.  

Het zijn vooral de kleine sculptuurtjes die onze aandacht trekken (en tekeningen waarin ze dezelfde vormentaal onderzoekt). Ze combineert verschillende materialen, verschillende texturen, met elkaar. Een van de eerste objecten die we bekijken lijkt wel een vaasje. Op een zalmroze tegel is met zichtbare lichtblauwe verf een witte poreuze baksteen gelijmd. Daarop een spons, waar een soort takjes in gestoken zijn. Het zijn zulke random elementen, maar het resultaat is precies goed. Hoe de spons met de steen praat, dat vind ik knap.

Ook mooi vind ik een werk met twee doorzichtige bladen die in een soort voet gestoken zijn. De transparantie spreekt me aan, hoe het licht een rol speelt (ook in de reflectie). De gele voet bestaat uit een blok dat me aan een homp brood doet denken, ook al is de structuur heel anders. Het is net zo ‘hompig’. De vorm ontroert me. Het is zo eerlijk en zo alles behalve perfect. Hoe het licht weerkaatst wordt op het gladde oppervlakte is ook cool.

Wij hoppen van eiland naar eiland en bekijken alle werken met aandacht tot we alles uitgebreid bekeken hebben. Op een gegeven moment is het op. Ik zou nog wel veel meer van Bahgramian willen zien, maar ik moet het doen met een boek over de kunstenaar dat ik mee naar huis kan nemen 😉

Het werk van Nairy Baghramian is nog t/m 1 maart 2026 te zien in WIELS, Centrum voor Hedendaagse Kunst, Av van Volxem 354, Brussel, open di-zo 11-18 uur, www.wiels.org