Missen als een ronde vorm, of de verbeelding van verlies

Afgelopen weekend bezocht ik met een paar studiegenoten de tentoonstelling Missen als een ronde vorm – De kunst van het doorleven in Stedelijk Museum Schiedam. Ik had al in de NRC gelezen dat het een bijzonder mooie tentoonstelling was, dus ik was heel benieuwd. Is het onderwerp niet te zwaar voor een tentoonstelling?

Meteen bij het betreden van de eerste zaal, word ik getroffen door de fijne sfeer die er hangt. De tentoonstellingselementen hebben afgeronde hoeken; ze komen zacht en stemmig over. Niet koud zwart of donkergrijs (van die begrafeniskleuren) maar warm bruin. Ik zie gedetailleerde tekeningen die met zorg gemaakt zijn, die persoonlijke herinneringen mengen met fantasie. Alles voelt met een bepaalde noodzaak gemaakt.

Als ik denk aan het verbeelden van verdriet, dan denk ik aan donkere kleuren (zwart, grijs, donkerbruin), (delen van) mensfiguren, een emotionele lijnvoering, veel lijnen ter expressie, waterige verf, druipers (alsof het tranen zijn). Op deze tentoonstelling is er maar één werk dat er zo uit ziet. En dat is het werk van Marieke Hoekstra. Zij verloor ruim twintig jaar geleden naar zoontje (toen vier jaar oud) en sindsdien is zijn overlijden een onderwerp in haar kunst.

Een bijna tegenovergestelde uitstraling heeft het geboortekaartje dat Sylvie Zijlmans en Hewald Jongenelis maakten voor hun te vroeg geboren tweeling Floris en Sjerk. Je ziet twee pijlen en daaronder de namen van de jongetjes met de tijd van geboorte en van overlijden. Een lijn laat zien hoe kort dat leven is geweest. Het is heel sec en simpel, maar het raakt me misschien nog wel harder dan het werk van Marieke Hoekstra. Juist ook doordat het zo clean verteld is.

Heel mooi vind ik het werk van Doina Kraal. Zij maakte een hommage aan haar oma. Je ziet een wolk van spulletjes, die van oma Lola geweest zijn. Het is als een woordwolk, je weet wel een begrip met verschillende betekenissen samengebracht zijn in een visueel plaatje. Hier is dat 3D uitgevoerd, en dan met spullen in plaats van woorden. De verschillende eigendommen van oma Lola geven samen een beeld van wie zij geweest is. Een vrouw die hield van mooie dingen, van handwerken, van het leven, maar die ook haar eigen roots koesterde. Alles hangt stil in de lucht, maar lijkt tegelijkertijd in een draaikolk het leven samen te vatten en op te tillen.

Ik moet aan mijn schoonvader denken. Toen wij in de laatste weken voor zijn overlijden allemaal langs gingen om nog wat laatste tijd met hem door te brengen. Hij lag in bed een beetje te slapen. Ik zat tegenover hem met mijn schetsboek op schoot en probeerde zijn gezicht na te tekenen. Het voelde heel persoonlijk om zijn gezicht zo goed te bestuderen en alle verschillende rimpels om te zetten in potloodlijnen. Misschien was dit wel het moment waarop wij het dichtste bij elkaar geweest zijn. Ik herinner me het als heel bijzonder.

Dat gevoel van dicht bij iemand zijn, die gestorven is (of dus in mijn geval ergens halverwege) dat spreekt uit alle kunstwerken die we zien. Ze zijn met liefde en concentratie gemaakt. Dat voel je als je er naar kijkt. De kunstenaars hebben dat heel verschillend vormgegeven, maar die twee elementen zit eigenlijk wel overal in. Daardoor is het een mooie tentoonstelling waar je misschien licht melancholisch, maar ook met een warm gevoel vandaan komt. Ik kan hem aanraden 🙂

Missen als een ronde vorm is nog t/m 1 maart 2026 te bezoeken, Stedelijk Museum Schiedam, Hoogstraat 112, Schiedam, open di-zo 11-17 uur, www.stedelijkmuseumschiedam.nl. En als je er dan toch bent, kun je ook nog even de tentoonstelling over Maria Roosen meepakken. Ook de moeite waard.